De Leidraad 2: AI Toegepast van de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) en NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors in Nederland, is het vervolg op de Leidraad: AI in Control.
De tips uit de leidraad voor je op een rij.
1. Zie AI als copiloot, niet als vervanger
De leidraad benadrukt dat AI ondersteunend is. De accountant in business blijft zelf verantwoordelijk voor beoordeling, interpretatie en advies. AI kan analyses versnellen, conceptteksten maken en afwijkingen signaleren, maar het professionele oordeel blijft leidend.
2. Begin bij de randvoorwaarden
Voordat finance AI breed inzet, moeten basiszaken op orde zijn. Denk aan datakwaliteit, toegangsbeveiliging, cybersecurity, verandermanagement, versiebeheer, duidelijke autorisaties en een risicoanalyse per AI-toepassing. Zonder dat fundament wordt AI eerder een nieuw risico dan een kwaliteitsverbetering.
3. Gebruik geen publieke AI-tools voor gevoelige data
De leidraad waarschuwt expliciet dat cliënt-, persoons- en vertrouwelijke bedrijfsdata niet zomaar in publieke AI-modellen mogen worden ingevoerd. Voor finance betekent dit: werk met een beveiligde, afgeschermde omgeving en maak duidelijke afspraken over welke data wel en niet gebruikt mogen worden.
4. Zorg voor goede brondata
AI-toepassingen in finance staan of vallen met betrouwbare input. De leidraad noemt onder meer grootboekmutaties, stamgegevens, contracten, auditfiles, ERP-data, budgetten, forecasts en beleidsregels als noodzakelijke input. Slechte of incomplete data leiden tot slechte analyses.
5. Zet AI in bij terugkerende financiële processen
Voor accountants in business noemt de leidraad concrete toepassingen bij financial control, zoals leasecontracten verwerken, journaalposten voorbereiden, afletteren en matchen, maandrapportages opstellen, toelichtingen genereren en de accountantscontrole voorbereiden. Vooral bij repeterende processen met veel vergelijkbare transacties kan AI veel tijd besparen.
6. Laat AI helpen bij maandrapportages, maar controleer de logica
AI kan conceptanalyses, specificaties en conceptrapportages maken op basis van grootboekmutaties en stamgegevens. De accountant in business moet daarbij vooraf aangeven welke aansluitingen en controles nodig zijn en achteraf beoordelen of de uitkomsten logisch, volledig en betrouwbaar zijn.
7. Gebruik AI voor betere toelichtingen bij cijfers
De leidraad beschrijft hoe AI trends, afwijkingen, ratio’s en vergelijkingen met eerdere perioden kan verwerken tot een conceptcommentaar. Voorwaarde is wel dat elke bewering herleidbaar is naar onderliggende brondata en dat de accountant de tekst beoordeelt, corrigeert en autoriseert.
8. Maak van AI een hulpmiddel voor FP&A
Bij managementcontrol kan AI helpen bij strategie, begroting, performancemonitoring, contractreview, valutahedging en analyse van trends, verschillen en afwijkende boekingen.
9. Gebruik AI voor afwijkingen en anomalieën
De leidraad ziet kansen bij het signaleren van ongebruikelijke boekingspatronen, verschillen en trends. AI kan verbanden leggen tussen variabelen, afwijkingen prioriteren en helpen bij drill downs naar kostenplaats, project, productgroep of transactieniveau. De accountant in business moet vervolgens de plausibiliteitscheck doen.
10. Stel betere prompts op
De leidraad besteedt veel aandacht aan prompting. Een goede prompt bevat een duidelijke rol, taak, context, randvoorwaarden, gewenste output en beperkingen. Voor repliceerbare kwaliteit adviseert de leidraad zelfs een catalogus van gevalideerde prompts.
11. Leg vast wat je doet
AI-gebruik moet traceerbaar zijn. De leidraad adviseert om prompts, zoektermen, gebruikte bronnen, signalen, verificatiestappen en conclusies vast te leggen. Voor finance is dat relevant bij interne rapportages, jaarrekeningdossiers, auditvoorbereiding en managementinformatie.
12. Bereid de accountantscontrole slimmer voor
Een accountant in business kan AI gebruiken om de prepared by client-lijst te vergelijken met vorig jaar, documentatie te verzamelen, stukken aan bronbestanden te koppelen en statusupdates of follow-upmails voor ontbrekende documenten voor te bereiden. Dat kan de audit efficiënter en beter beheersbaar maken.
13. Gebruik AI bij contracten, maar niet blind
AI kan contracten inlezen, clausules structureren, afwijkingen ten opzichte van standaardcontracten signaleren en contracten prioriteren op risico en materialiteit. De leidraad noemt dit vooral geschikt bij standaardcontracten en grote volumes. Complexe of unieke contracten blijven mensenwerk.
14. Wees kritisch bij cijfermatige toepassingen
De leidraad waarschuwt dat large language models geen klassieke rekenmachines zijn. Kritieke berekeningen mogen niet zonder controle aan een LLM worden overgelaten. Bij begrotingen, forecasts, leaseberekeningen of valutaposities zijn spreadsheets, scripts, BI-tools of gespecialiseerde modellen vaak nodig naast AI.
15. Denk ook aan CSRD en niet-financiële data
De leidraad noemt expliciet dat AI kan worden ingezet bij rapportage van niet-financiële gegevens, bijvoorbeeld in het kader van CSRD en ESRS. Voor accountants in business ligt hier een belangrijke rol: ESG-data vertalen naar betrouwbare stuur- en verantwoordingsinformatie.
16. Organiseer AI-geletterdheid binnen finance
De leidraad wijst op de EU AI Act en noemt AI-geletterdheid als verplichting: organisaties moeten zorgen dat medewerkers die met AI werken voldoende kennis hebben van werking en risico’s. Training en richtlijnen moeten onderdeel zijn van de finance-agenda.
17. Inventariseer en classificeer AI-toepassingen
Volgens de leidraad moeten organisaties AI-toepassingen inventariseren en classificeren op basis van doel en risico. Voor finance is dat belangrijk, omdat sommige toepassingen, zoals fraudedetectie, kredietwaardigheidstoetsing of toepassingen met persoonsgegevens, zwaardere eisen kunnen oproepen.
18. Kies niet automatisch voor AI
Een nuchtere tip uit de leidraad: AI is niet altijd de beste oplossing. Soms zijn traditionele oplossingen, zoals Python-scripts, robot process automation, process mining of BI-tools, effectiever, goedkoper en beter controleerbaar. De keuze voor AI moet dus inhoudelijk worden onderbouwd.
19. Werk samen met IT, risk, legal en audit
AI in finance raakt aan data, privacy, security, verslaggeving, compliance en interne beheersing. De accountant in business moet daarom niet solistisch experimenteren, maar samenwerken met CIO/IT, risk, legal, internal audit en externe accountant. De leidraad legt veel nadruk op beheersing, governance en validatie.
20. Verleg de focus van verwerking naar advies
De slotboodschap van de leidraad is dat AI de accountant en finance professional op een hoger niveau kan laten functioneren. Routinematig werk wordt sneller en deels geautomatiseerd, terwijl de waarde verschuift naar analyse, professioneel oordeel, risicoduiding en strategisch advies aan de bedrijfsleiding.
