"Voor mij begint veiligheid niet op de bouwplaats, maar al veel eerder." Dat zegt Martin Nijzink, hoger veiligheidskundige en gecertificeerd arbeidshygiënist bij NTP, een bedrijf in de grond-, weg- en waterbouw. Als hoofd KAM & Veiligheid ontwikkelt hij beleid, adviseert hij de directie en ondersteunt hij projecten met complexe veiligheids- en gezondheidsrisico's. Daarnaast werkt hij samen met andere bedrijven aan onderzoek voor de hele branche.
"Neem een van onze projecten in Doetinchem. Daar kregen we te maken met flinke PFAS-vervuiling door oud blusschuim. De werkzaamheden bestonden uit het ontgraven van verontreinigde grond, dus wilden we voorkomen dat de medewerkers daaraan werden blootgesteld. Dat vergde enorm veel voorbereiding. We richtten het werk zo in dat we bij het kraanladen van grond eventueel gemorste aarde meteen opruimden. Door de boel nat te houden en scherp te monitoren, bleef de werkplek stofvrij en schoon."
Ben jij in zulke gevallen degene die deze oplossingen bedenkt?
"Dat ligt eraan. Onze KAM-afdeling bestaat uit 3 personen, allemaal veiligheidskundigen. Bij de meeste aanbestedingen kan een van ons drieën aansluiten. Maar als het gaat om complexe zaken, bijvoorbeeld bodemsaneringen, word ik erbij gehaald. Dat heeft ermee te maken dat ik ook arbeidshygiënist ben. Om diezelfde reden ben ik ook degene die betrokken is bij brede onderzoeken in de branche."
Om wat voor onderzoeken gaat het dan?
"Binnen NTP zijn we enkele jaren geleden gestart met onderzoek naar de blootstelling aan asfaltrook. We hebben hiervoor een multidisciplinair team samengesteld, waarbij we vanuit meerdere invalshoeken hebben gekeken naar de gezondheidseffecten."
"Al snel bleek dat ook andere organisaties binnen de asfaltbranche met dit vraagstuk bezig waren. Daarom heeft NTP zich aangesloten bij een gezamenlijk initiatief binnen Bouwend Nederland. Het gezamenlijke doel is om de gehele sector te voorzien van wetenschappelijk onderbouwde en praktisch toepasbare maatregelen."
In hoeverre zijn de resultaten van zo'n onderzoek relevant voor je werk?
"Wij kunnen binnenkort tegen opdrachtgevers zeggen dat we bepaalde mengsels niet meer willen of kunnen gebruiken. Maar ook hier speelt samenwerking een belangrijke rol. Als een individuele aannemer dat roept, sta je minder sterk. Maar maak je het tot standpunt van de hele branche, dan ligt dat natuurlijk anders. Veiligheid moet geen onderdeel worden van de concurrentie."
Gebeurt dat af en toe wel?
"Zo af en toe zie je tijdens aanbestedingstrajecten dat sommige inschrijvers een lagere prijs kunnen offreren, omdat ze juist op veiligheid bezuinigen. Neem de situatie dat een weg moet worden geasfalteerd, waarbij de opdrachtgever aangeeft dat één wegdeel van de openbare weg open moet blijven. Dan zal de aannemer eerst aan het werk gaan op de rechterrijbaan en daarna op de linker. Daarmee heb je een situatie waarin er aan de andere kant auto's voorbijrijden met zo'n 80 kilometer per uur."
"Wij vinden dat daar stevige maatregelen bij horen: verkeersregelaars, een lange geleide-afzetting en betonnen barrières tussen het verkeer en de mensen die aan het werk zijn. Maar dat kost veel geld. Dus kan een andere inschrijver ervoor kiezen om een paar pionnen neer te zetten en daarmee tienduizenden euro's minder te rekenen, ten koste van de veiligheid. Ik vind dat we dit soort concurrentie moeten voorkomen en dat de veiligheidsmaatregelen al bij het uitzetten van de tender moeten vastliggen."
Is dit het grootste struikelblok waar je in je werk tegenaan loopt?
"Er is nog iets anders. Wat je soms ziet bij opdrachtgevers, is een gebrek aan praktijkkennis. Sommigen van hen, vooral degenen met minder ervaring, hebben een beperkt beeld van wat wij buiten daadwerkelijk doen en welke maatregelen passend zijn."
"Dat speelt bijvoorbeeld bij ontgravingen. Als de aanleg van het talud van een bouwput niet veilig kan, moet je een sleufkist gebruiken: een metalen constructie die voorkomt dat de grond instort. Dat vertraagt het werk en sommige opdrachtgevers zijn daar niet enthousiast over. Maar soms kan het gewoon niet anders."
Hoe ga je na of onderaannemers werken volgens jullie veiligheidsstandaarden?
"Wat ik in ieder geval niet doe, is undercover gaan. Ik hoor weleens van mensen die een strooien hoed en een zonnebril opzetten en dan incognito op de werkplaats gaan rondlopen. Daar moet ik absoluut niets van hebben. Hetzelfde geldt voor de mensen met wie ik werk, die vinden dat achterbaks gedoe."
"Daarom ben ik graag op de werkvloer. Niet om te controleren, maar om het gesprek aan te gaan. De beste inzichten krijg je niet uit een rapport, maar van de mensen die het werk iedere dag uitvoeren. Door naar hen te luisteren, samen naar oplossingen te zoeken en afspraken na te komen, ontstaat wederzijds vertrouwen. En zonder vertrouwen kun je geen sterke veiligheidscultuur opbouwen."
Ben je in je hart vooral een arbeidshygiënist of een veiligheidskundige?
"Als ik moet kiezen, kies ik voor de veiligheidskunde. Dat is het vakgebied waarin ik meer ervaring heb en dat bovendien praktischer toepasbaar is. Zaken als asfaltrook kunnen natuurlijk schadelijk zijn op de lange termijn, maar je kunt die risico's niet zien. Bij hijsgereedschap of een torenkraan zijn ze veel tastbaarder. Dat maakt het ook makkelijker om mensen ervoor te waarschuwen. Tot nu toe hebben we binnen NTP gelukkig geen dodelijke ongevallen gehad."
